بهترین دهانشویه برای جرم دندان؛آیا واقعا میتوان جرم را با دهانشویه پاک کرد؟
«کدام دهانشویه جرم دندان را از بین میبرد؟» اگر این سوال را در گوگل جستجو کردهاید، تنها نیستید. میلیونها ایرانی هر روز با نگاه کردن در آینه، از لکهها و لایههای زرد و قهوهای رنگی که سرسختانه به دندانهایشان چسبیدهاند، کلافه میشوند. تصور اینکه بتوان با چرخاندن یک مایع در دهان، این جرمهای سمج را پاک کرد و به لبخندی درخشان رسید، بسیار وسوسهانگیز است. اما آیا این رویای شیرین، حقیقت دارد یا یک ترفند تبلیغاتی است؟
در این راهنمای بیپرده از مجله پزشکی طب خونه، قرار است یک بار برای همیشه به این سوال کلیدی پاسخ دهیم. شما را از دنیای تبلیغات رنگارنگ اینستاگرامی و تیکتاکی فراتر میبریم و با نگاهی علمی و کاملا کاربردی، به شما میگوییم که جرم دندان دقیقا چیست و چرا هیچ دهانشویهای در جهان حریف آن نمیشود. در ادامه، بهترین دهانشویه برای جرم دندان (با هدف پیشگیری) و همچنین بهترین دهانشویه برای جلوگیری از پوسیدگی دندان را به شما معرفی خواهیم کرد تا با دیدی باز و آگاهانه، بهترین انتخاب را برای سلامت و زیبایی لبخندتان داشته باشید.
جرم دندان چیست و چرا اصلا به وجود میآید؟
قبل از اینکه به سراغ قفسه داروخانهها و انتخاب بهترین دهانشویه برای جرم دندان برویم، باید دشمن اصلی لبخندمان را بشناسیم. «جرم دندان» که دندانپزشکان به آن «تارتار» یا «کلکولوس» میگویند، همان لایه سخت، زبر و معمولا زرد یا قهوهای رنگی است که به سطح دندانها، بهخصوص در نزدیکی خط لثه و پشت دندانهای جلویی فک پایین، میچسبد.
اما این لایه سیمانی چگونه ساخته میشود؟ همه چیز از یک ماده نرم و بیرنگ به نام «پلاک میکروبی» شروع میشود.
- پلاک چیست؟ پلاک یک لایه نرم و چسبنده از باکتریها و باقیماندههای غذاست که به طور مداوم روی دندانهای همه ما تشکیل میشود. این لایه را میتوان با مسواک زدن و نخ دندان کشیدن به راحتی پاک کرد.
- جرم چگونه تشکیل میشود؟ اگر پلاک را برای ۲۴ تا ۷۲ ساعت روی دندان رها کنید، مواد معدنی موجود در بزاق شما (مانند کلسیم و فسفات) روی آن رسوب میکنند. این فرآیند که «کلسیفیکاسیون» نام دارد، پلاک نرم را به جرم سخت و سنگی تبدیل میکند. جرم دیگر با مسواک پاک نمیشود.
جرم دندان نه تنها ظاهر لبخند را زشت میکند، بلکه سطح ناهموار آن بهترین مکان برای چسبیدن پلاکهای جدید و رشد باکتریهای خطرناک است. این باکتریها میتوانند باعث التهاب و خونریزی لثه، بوی بد دهان و در نهایت بیماریهای جدی لثه شوند. گاهی این التهاب به قدری شدید میشود که نیاز به استفاده از یک دهان شویه برای عفونت لثه تخصصی پیدا میکنید.

پاسخ قطعی و شوکهکننده؛ آیا دهانشویه میتواند جرم دندان را از بین ببرد؟
اینجا به مهمترین بخش این مقاله میرسیم که ممکن است شما را شگفتزده کند. پاسخ کوتاه، علمی و قاطع: مطلقا خیر.
اجازه دهید واضح بگوییم: هیچ دهانشویهای در جهان، چه ایرانی و چه خارجی، چه شیمیایی و چه گیاهی، قادر به حل کردن، کندن یا از بین بردن جرم (تارتار) تشکیل شده روی دندان نیست.
جرم دندان یک ساختار معدنی و کلسیفیه شده است که پیوندی بسیار قوی با سطح مینای دندان شما برقرار کرده است. حذف آن فقط و فقط از طریق روشهای مکانیکی توسط دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان و دندان، با استفاده از ابزارهای دستی تخصصی یا دستگاههای اولتراسونیک (که با لرزشهای سریع جرم را خرد میکنند)، امکانپذیر است.
پس نقش واقعی دهانشویهها چیست؟
اگر دهانشویهها جرم را از بین نمیبرند، پس چرا این همه تبلیغ میشوند؟ نقش اصلی و حیاتی دهانشویهها، «پیشگیری از تشکیل جرم» است، نه «درمان جرم موجود».
دهانشویهها با کنترل و کاهش «پلاک میکروبی» (یعنی همان ماده اولیه و نرم)، اجازه نمیدهند که این پلاک به مرحله سخت شدن و تبدیل شدن به جرم برسد. به عبارت دیگر، دهانشویه سرباز خط مقدم شما در برابر پلاک است، اما وقتی پلاک به جرم تبدیل شد، دیگر کار از کار گذشته و باید از توپخانه (یعنی دندانپزشک) کمک بگیرید.
نکته کلیدی: اگر همین الان در آینه به دندانهایتان نگاه میکنید و لایههای زرد و سخت جرم را میبینید، بدانید که هیچ دهانشویهای آن را پاک نخواهد کرد. شما ابتدا باید برای یک جلسه جرمگیری حرفهای به دندانپزشک مراجعه کنید و سپس با استفاده از دهانشویههای مناسب، از بازگشت سریع آن جلوگیری نمایید.
راهنمای خرید بهترین دهانشویه برای پیشگیری از جرم و پلاک
حالا که نقش واقعی دهانشویهها را میدانیم، میتوانیم با دیدی هوشمندانهتر به سراغ انتخاب بهترین دهانشویه برای جرم دندان (با هدف پیشگیری) برویم. یک دهانشویه خوب باید حاوی مواد موثرهای باشد که بتواند پلاک میکروبی را کنترل کند. در بازار ایران، محصولات متنوعی وجود دارند که میتوان آنها را بر اساس ترکیباتشان دستهبندی کرد.
دهانشویههای درمانی؛ قویترین گزینهها فقط با تجویز دندانپزشک
این گروه از دهانشویهها حاوی ترکیبات دارویی بسیار قوی هستند و به هیچ وجه نباید به صورت خودسرانه و روزانه مصرف شوند.
کلرهگزیدین (Chlorhexidine): استاندارد طلایی ضد میکروبی
کلرهگزیدین (با غلظت ۰.۱۲٪ یا ۰.۲٪) به عنوان قویترین ماده ضد پلاک شناخته میشود. این ماده به سطوح دهان و دندان میچسبد و تا ۱۲ ساعت خاصیت ضدباکتریایی خود را حفظ میکند.
برندهای محبوب کلرهگزیدین در ایران: «دهانشویه کلرهگزیدین بهسا»، «ایران ناژو» و «وی وان»
هشدار بسیار مهم: استفاده مداوم (بیش از ۲ هفته) از کلرهگزیدین عوارض جانبی مشخصی دارد:
- ایجاد لکههای قهوهای روی دندانها، زبان و پرکردگیها
- تغییر موقت در حس چشایی و تلخ شدن مزه دهان
- افزایش تشکیل جرم در بالای خط لثه (جرم سوپراجینجیوال)
توصیه تخصصی: کلرهگزیدین یک داروست، نه یک محصول بهداشتی روزانه. دندانپزشک آن را فقط برای دورههای کوتاه، مثلا بعد از جراحی لثه یا برای کنترل عفونتهای حاد، تجویز میکند.

دهانشویههای روزانه؛ انتخابهای هوشمندانه برای استفاده همیشگی
این دهانشویهها برای استفاده روزانه و بلندمدت طراحی شدهاند و به کنترل پلاک و حفظ سلامت لثهها کمک میکنند.
لیسترین (Listerine) و دهانشویههای حاوی روغنهای ضروری
فرمولاسیون کلاسیک لیسترین بر پایه ترکیبی از چهار روغن ضروری (تیمول، منتول، یوکالیپتول و متیل سالیسیلات) است. این ترکیب با نفوذ به بیوفیلم پلاک، دیواره سلولی باکتریها را تخریب کرده و آنها را از بین میبرد.
برندهای محبوب: لیسترین (در انواع مختلف مانند Cool Mint, Total Care)، دهانشویه «اورال-بی مدل Pro-Expert».
نکته ترند: بسیاری از اینفلوئنسرهای حوزه سلامت در تیکتاک و اینستاگرام، لیسترین را به عنوان یک انتخاب قوی برای حس تازگی نفس معرفی میکنند، اما قدرت اصلی آن در کنترل پلاک است. یک مطالعه بالینی معتبر نشان داده که استفاده منظم از لیسترین میتواند تشکیل پلاک را تا ۵۲٪ و ژنژیویت (التهاب لثه) را تا ۲۱٪ بیشتر از مسواک زدن و نخ دندان کشیدن به تنهایی کاهش دهد.
دهانشویههای حاوی ستیل پیریدینیوم کلراید (CPC)
CPC یک ترکیب ضدعفونیکننده موثر است که باکتریهای عامل پلاک و بوی بد دهان را هدف قرار میدهد. این ماده معمولا ملایمتر از روغنهای ضروری است و جایگزین خوبی برای افرادی است که دهانشان به لیسترین حساسیت دارد.
برندهای محبوب CPC: بسیاری از محصولات برندهای معتبر مانند «کرست (Crest) مدل Pro-Health»، «کولگیت (Colgate) مدل Plax» و دهانشویههای ایرانی مانند «ایروکس» و «فارمسی» حاوی CPC هستند.
کدام دهانشویه روزانه برای سبک زندگی شما مناسبتر است؟
انتخاب بین دهانشویههای روزانه به سلیقه، میزان حساسیت دهان و هدف اصلی شما بستگی دارد. برخی افراد به دنبال حداکثر قدرت ضدعفونیکنندگی هستند، در حالی که برخی دیگر ملایمت و طعم بهتر را ترجیح میدهند. در جدول زیر، دو گروه اصلی دهانشویههای ضد پلاک روزانه را با هم مقایسه کردهایم تا بتوانید بر اساس نیاز خود، هوشمندانهترین انتخاب را داشته باشید.
| جدول مقایسه سریع دهانشویههای روزانه ضد پلاک | ||||
| ماده موثره اصلی | قدرت ضد پلاک | حس دهان | برندهای شاخص در ایران | مناسب برای چه کسانی؟ |
| روغنهای ضروری | قوی (++) | تند و سوزاننده (در مدلهای کلاسیک) | لیسترین، اورال-بی Pro-Expert | افرادی که به دنبال حداکثر قدرت ضد پلاک هستند و به طعم تند حساسیت ندارند. |
| CPC | خوب (+) | ملایمتر | کرست، کولگیت، ایروکس، فارمسی | افرادی که به دنبال یک دهانشویه موثر و ملایم برای استفاده روزانه هستند. |
توصیه نهایی: بهترین دهانشویه برای جرم دندان با هدف پیشگیری، محصولی است که شما به استفاده روزانه از آن پایبند بمانید. اگر طعم لیسترین برایتان تند است، یک دهانشویه حاوی CPC انتخاب بهتری برای شما خواهد بود.
دهانشویه و پوسیدگی دندان؛ سپری برای محافظت از مینای دندان
در کنار کنترل پلاک و جرم، یکی از مهمترین اهداف بهداشت دهان، جلوگیری از پوسیدگی است. اینجاست که نقش فلوراید پررنگ میشود. بهترین دهانشویه برای جلوگیری از پوسیدگی دندان، دهانشویهای است که حاوی «سدیم فلوراید» (Sodium Fluoride) باشد.
فلوراید یک ماده معدنی است که به دو روش کلیدی از دندانهای شما محافظت میکند:
- تقویت مینای دندان: فلوراید وارد ساختار کریستالی مینای دندان شده و آن را در برابر حملات اسیدی باکتریها مقاومتر میکند.
- ترمیم پوسیدگیهای اولیه: فلوراید میتواند فرآیند پوسیدگی را در مراحل اولیه (که به صورت لکههای سفید روی دندان ظاهر میشود) متوقف کرده و به بازسازی و معدنی شدن مجدد مینا کمک کند.
استفاده روزانه از یک دهانشویه فلورایده، به خصوص برای افرادی که بیشتر در معرض پوسیدگی هستند، یک اقدام پیشگیرانه بسیار هوشمندانه است. این موضوع به ویژه برای مادران اهمیت دارد، زیرا تغییرات هورمونی و رژیم غذایی در دوران بارداری و شیردهی میتواند ریسک پوسیدگی دندان بعد از زایمان را به شدت افزایش دهد.
چه کسانی بیشتر به دهانشویه فلورایده نیاز دارند؟
- افرادی که تحت درمان ارتودنسی هستند.
- افرادی که از خشکی دهان رنج میبرند (به دلیل مصرف داروها یا بیماریهای خاص).
- افرادی با سابقه پوسیدگیهای زیاد
- افرادی که تحلیل لثه دارند و سطح ریشه دندانشان نمایان شده است.
توصیه مهم: اگر هدف اصلی شما جلوگیری از پوسیدگی است، به دنبال محصولاتی باشید که روی برچسب آنها عبارت «حاوی فلوراید» یا «ضد پوسیدگی (Anti-Cavity)» ذکر شده باشد. برندهایی مانند «سنسوداین»، «اورال-بی» و «کولگیت» محصولات فلورایده بسیار باکیفیتی در بازار ایران دارند.

جرمگیری حرفهای؛ تنها راه حل قطعی برای درمان جرم دندان
همانطور که بارها تاکید کردیم، اگر جرم روی دندانهای شما تشکیل شده است، هیچ راه فراری از مراجعه به دندانپزشک نیست. جرمگیری حرفهای یک فرآیند بدون درد و بسیار موثر است که سلامت را به لثهها و زیبایی را به لبخند شما بازمیگرداند.
بسیار مهم است که تفاوت جرم گیری و بلیچینگ دندان را به خوبی درک کنید تا انتظارات واقعبینانهای داشته باشید.
- جرمگیری: یک فرآیند «درمانی» و «بهداشتی» است. هدف آن حذف لایههای مضر جرم و پلاک از روی سطح دندان و زیر خط لثه برای بازگرداندن سلامت لثههاست.
- بلیچینگ: یک فرآیند کاملا «زیبایی» است. هدف آن تغییر شیمیایی رنگدانههای درونی دندان و روشنتر کردن رنگ آن از رنگ طبیعی خودش است.
پس از انجام جرمگیری، رعایت مراقبت های بعد از جرم گیری دندان در جلوگیری از بازگشت سریع جرم بسیار موثر است. این مراقبتها شامل مسواک زدن دقیق، استفاده روزانه از نخ دندان و استفاده منظم از یک دهانشویه ضدپلاک مناسب است که در بخشهای قبلی معرفی کردیم.
آیا جرمگیری دندان را سفید میکند؟
این یکی از پرتکرارترین سوالات است. پاسخ این است: جرمگیری رنگ «طبیعی» دندان شما را که زیر لایههای زرد و قهوهای جرم و لکههای ناشی از چای و قهوه پنهان شده بود، آشکار و نمایان میکند. بنابراین دندانهای شما قطعا تمیزتر و درخشانتر به نظر خواهند رسید. اما اگر میخواهید رنگ دندانتان از رنگ اصلی و ژنتیکی خودش سفیدتر شود، باید به سراغ بلیچینگ بروید. پس پاسخ به سوال ایا جرم گیری دندان را سفید میکند پیچیدهتر از این حرفهاست.
باورهای غلط و خطرناک؛ از جوش شیرین تا دهانشویههای معجزهآسا
در فضای آنلاین، به خصوص در اینستاگرام و تیکتاک، راهکارهای خانگی زیادی برای حذف جرم تبلیغ میشود که نه تنها بیاثر، بلکه میتوانند به شدت به دندانهای شما آسیب بزنند.
- سفید کردن دندان با جوش شیرین و زغال فعال: این مواد به شدت ساینده هستند. استفاده مداوم از آنها مانند کشیدن سمباده روی مینای دندان است. این کار باعث ایجاد خراشهای میکروسکوپی، از بین رفتن لایه محافظ مینا و افزایش ریسک پوسیدگی و حساسیت دندانی میشود. اگر قصد دارید این روش را امتحان کنید، حتما ترفندهای ایمن سفید کردن دندان با جوش شیرین را بیاموزید.
- استفاده از سرکه سیب یا آبلیمو: این مواد به شدت اسیدی هستند (pH پایین) و مینای دندان را در خود حل میکنند. این فرآیند که «فرسایش اسیدی» نام دارد، غیرقابل بازگشت بوده و میتواند منجر به از بین رفتن کامل مینای دندان شود.
- خراشیدن جرم با ابزارهای تیز فلزی: تلاش برای حذف مکانیکی جرم در خانه با ابزارهای نوکتیز که به صورت آنلاین فروخته میشوند، میتواند به مینای دندان و بافت نرم و حساس لثه آسیب جدی وارد کرده و منجر به خونریزی، درد و عفونت شود.
هشدار جدی و دلسوزانه: لطفا سلامت خود را فدای راهکارهای سریع و غیرعلمی نکنید. تنها راه ایمن و موثر برای حذف جرم، مراجعه به دندانپزشک است.
چگونه دهانشویه را به درستی استفاده کنیم؟ یک راهنمای قدم به قدم
برای اینکه از دهانشویه خود حداکثر نتیجه را بگیرید، باید آن را به درستی استفاده کنید:
- اول مسواک و نخ دندان: همیشه ابتدا دندانهای خود را به طور کامل مسواک بزنید و نخ دندان بکشید. دهانشویه باید روی سطوح تمیز دندان اثر کند.
- مقدار مناسب را اندازه بگیرید: معمولا حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیلیتر (مقدار مشخص شده روی درپوش محصول) کافی است. از مصرف بیش از حد خودداری کنید.
- به مدت ۳۰ ثانیه بچرخانید: دهانشویه را با فشار در تمام نواحی دهان، بین دندانها و روی زبان بچرخانید. سعی کنید ۳۰ ثانیه کامل این کار را انجام دهید.
- بیرون بریزید و آبکشی نکنید: پس از ۳۰ ثانیه، مایع را کاملا از دهان خارج کنید. مهمترین نکته این است که حداقل تا ۳۰ دقیقه پس از آن، دهان خود را با آب نشویید و چیزی نخورید و نیاشامید. این کار به مواد موثره اجازه میدهد تا روی دندانهای شما باقی مانده و اثر خود را بگذارند.
رعایت این نکات ساده، اثربخشی دهانشویه شما را چندین برابر میکند. اگر بلیچینگ کردهاید در نهایت باید بدانید اینکه بلیچینگ دندان چقدر دوام دارد به مراقبتهای شما و پرهیز از مواد رنگی بستگی دارد.
نتیجهگیری؛ پیشگیری هوشمندانه، نه درمان جادویی
در پایان این بررسی جامع و دقیق، به سوال کلیدی بازمیگردیم: بهترین دهانشویه برای جرم دندان کدام است؟ پاسخ علمی، صادقانه و بدون تعارف این است که چنین محصولی با هدف «درمان» و «حذف» جرم وجود ندارد. جرم دندان یک لایه سخت شده و سنگی است که تنها با دستان ماهر و ابزارهای تخصصی دندانپزشک قابل حذف است.
نقش واقعی و حیاتی دهانشویهها، «پیشگیری» از تشکیل جرم از طریق کنترل پلاک باکتریایی است. بهترین دهانشویه برای جرم دندان (با هدف پیشگیری)، محصولی است که شما به استفاده روزانه از آن پایبند بمانید تا از سخت شدن پلاک جلوگیری نمایید. در کنار آن، بهترین دهانشویه برای جلوگیری از پوسیدگی دندان، محصولی حاوی فلوراید است که مینای دندان شما را در برابر حملات اسیدی مقاوم میکند.
به یاد داشته باشید، هیچ دهانشویهای، هرچقدر هم گرانقیمت یا پرطرفدار، نمیتواند جایگزین اصول پایه بهداشت دهان، یعنی مسواک زدن صحیح (دو بار در روز) و استفاده روزانه از نخ دندان شود. دهانشویه، مکمل این روتین طلایی است، نه جایگزین آن. با یک رویکرد پیشگیرانه و هوشمندانه و با کمک گرفتن از متخصصین برای جرمگیریهای دورهای، میتوانید برای همیشه از شر جرم دندان خلاص شده و از لبخندی سالم، زیبا و درخشان لذت ببرید.
سوالات متداول (FAQ) در مورد بهترین دهانشویه برای جرم دندان
۱. بهترین دهانشویه برای جرم دندان و سفیدی دندان به طور همزمان کدام است؟
همانطور که گفته شد، هیچ دهانشویهای نمیتواند جرم را از بین ببرد یا دندان را به طور شیمیایی سفید کند. برای پیشگیری از جرم، دهانشویههای ضدپلاک (مانند لیسترین یا انواع حاوی CPC) و برای حفظ سفیدی پس از بلیچینگ، دهانشویههای مخصوص دندانهای سفید شده (که معمولا فاقد مواد رنگی و دارای ترکیبات ضد لک هستند) مناسب هستند.
۲. هر چند وقت یکبار باید از دهانشویه ضد جرم استفاده کنم؟
دهانشویههای بهداشتی و روزانه را میتوانید یک یا دو بار در روز، پس از مسواک زدن، طبق دستورالعمل شرکت سازنده استفاده کنید. اما دهانشویههای درمانی و دارویی مانند کلرهگزیدین فقط باید برای دورههای کوتاه و طبق دستور دقیق دندانپزشک مصرف شوند.
۳. آیا دهانشویههای حاوی الکل برای سلامتی مضر هستند؟
برای اکثر افراد سالم، دهانشویههای حاوی الکل در صورت استفاده صحیح و عدم بلعیدن، ایمن هستند. اما این دهانشویهها میتوانند برای افرادی که از خشکی دهان رنج میبرند، زخمهای دهانی دارند یا سابقه حساسیت دارند، تحریککننده باشند. خوشبختانه امروزه اکثر برندهای معتبر، نسخههای بدون الکل (Alcohol-Free) محصولات خود را نیز ارائه میدهند که همان اثربخشی را با ملایمت بیشتری دارند.
۴. آیا کودکان هم میتوانند از دهانشویه برای جلوگیری از تشکیل جرم استفاده کنند؟
بله، اما با احتیاط و شرایط خاص. کودکان زیر ۶ سال به دلیل عدم توانایی در کنترل کامل بلع، نباید از دهانشویه استفاده کنند. برای کودکان بالای ۶ سال، باید از دهانشویههای مخصوص کودکان که حاوی فلوراید با دوز مناسب و فاقد الکل هستند، تحت نظارت کامل والدین استفاده شود تا از قورت دادن آن جلوگیری شود.
۵. آیا دهانشویههای گیاهی و طبیعی در پیشگیری از جرم موثر هستند؟
برخی دهانشویههای گیاهی حاوی عصارههایی مانند درخت چای، میخک یا آلوئهورا هستند که خواص ضدباکتریایی و ضدالتهابی ملایمی دارند. اگرچه ممکن است به کاهش التهاب لثه و ایجاد حس تازگی کمک کنند، اما اثربخشی آنها در کنترل بیوفیلم پلاک به اندازه دهانشویههای حاوی ترکیبات علمی اثباتشده (مانند CPC، روغنهای ضروری یا کلرهگزیدین) نیست و مطالعات بالینی معتبر کمتری در مورد آنها وجود دارد.






